صفحه در حال بارگذاري ....
اطلاعاتي درباره سايت جغرافياي انساني قاين جغرافياي فرهنگي قاين جاذبه هاي توريستي قاين تاريخچه قاين جغرافياي طبيعي قاين بازگشت به صفحه اصلي سايت

: قنات شاهيك


یکی از آثار تاریخی دوران قبل از اسلام در قاینات قناتهای بسیار کهن آن می باشد . برخی از آنها قدمتشان به چند هزار سال می رسد. از مجموع 832 رشته قنات جاری تعدادی از آنها تاریخی می باشند . از جمله قنات فرخ آباد که به موجب سند آن تاریخ بیش از 2000ساله دارد همچنین قنات شاهیک بدلیل شگفتی های آن در ایران منحصر بفرد می باشد.

 

  • شگفتیهای قنات شاهیک

  • این قنات در ابتدای ورودی از بیرجندقرار گرفته آب آن بسیار شیرین و گوارا است . شاهیک 1200متر دازا داشته و عمق مادر چاه آن در دامنه قلعه کوه به 30 متر می رسد. آبدهی آن نسبتا زیاد و بعضی سال ها تا 100 لیتر بر ثانیه است .هیچ گاه نخشکیده حتی در خشکسالی 1320آبدهی آن از 5لیتر در ثانیه کمتر نشد. در بالا دست مادر چاه دو بند احداث شده و در این بندها چاههای ترزیقی قرار داشته که بهنگام سیلاب های تند بخش اعظم آن در چاهها نفوذ کرده و در تغذیه سفره زیر زمینی و افزایش آبدهی قنات تاثیر بسزایی دارند.
    شاهیک اولیه قبل از حمله مغول دایر و نقش بسزایی در تامین آب مورد نیاز سپاهیان قلعه اسماعیلیه داشـته برخی معتقدند کانالی از قلعه کوه تا قنات بوده و از این راه آب به سپاهیان قلعه می رسید با حمله هولاکو این قنات تخریب شد که آثار آن هنوز در محل فعلی موجود است پس از این تاریخ قنات فعلی احداث گردید.
    ابتکارات بکار رفته در قنات شاهیک منحصر به فرد است مهمترین عیب قناتها آنست که آب در فصول عدم نیاز خارج می شود ابتکار قنات شاهیک این عیب را مرتفع نموده است . قفلهایی با نام قفل پایین .قفل وسط. قفل بالا در نزدیکی مادر چاه تعبیه شده وفاصله بین هر کدام از قفلها حدود یک متر است . جنس قفلها از سنگ و ساروج بوده که بهنگام عدم نیاز توسط چوبهای مسدود می شود . برای بازکردن قفلها به دونفر غواض نیاز است تا ازدرون و بیرون مخزن آن راخارج کنند . تا چند سال قبل بستن و بازکردن قفلها وظیفه دشتبان بود و برای هر بار بستن یار باز کردن یک ساعت آب قنات یا معادل پول آن از طرف شرکا به وی داده می شد.
    زمان بستن قفلها در زمستان از اول دی تا 20بهمن می باشد که در این مدت آبی به میزان 259200متر مکعب ذخیره می شود جهت ذخیره این مقدار آب در بالا دست مادر چاه چهار کانال حفر شده که عبارتند از تونل (نوبر)قلعه کوه .تونل لاخ. تونل دره بند شاهیک و تونل پوزه اول.دبی قنات بین 40تا60لیتر در ثانیه طی فصول مختلف در نوسان است . مجموع آبدهی قنات بر مبنای 60لیتر در ثاینه معادل 1982160متر مکعب می باشد.
    قنات شاهیک دارای آبنامه ای بوده و سهم هر کدام از شرکا در دفتری ویژه ثبت و مشخص گردیده و تقسیم آب قنات سالی یکبار انجام می شود که در اصطلاح محلی به بیجه معروف است .تولیت ونگهداری آن با فرد معینی می باشد. مدارگردش آب این قنات 15شبانه روز و هر شبانه روز 62سهم می باشد کل میزان سهام 930تا که 5/222سهم (بل)آن اوقافیست کوچکترین واحد تقسیم آب سرگ معادل 57/3دقیقه است .
    هر شبانه روز بنام یک سالار است که با بقیه شرکا سهم هریک در آبنامه ثبت شده برای شروع مجدد تقسیم آب در هر سال نام 15سالار برروی تکه کاغذی نوشته و با قرعه کشی نام سالار مشخص می گردد.
    هریک از تشکیلات سهیم در نظام بهره برداری شاهیک سهم معینی از تولیدات را می برند . از جمله برزگرها که در هر شبانه روز 3تا 4 برزگری که با سالار کار می کردند در محصول جو وگندم مناصفه و زعفران یک سوم سهم میبردند .
    پاکار رابط بین حوزه نظام وظیفه با زارعین بود . وقتی فرزندان زارعین به سن قانونی سربازی می رسیدند پاکار در گرفتن معافی برای سربازها نقش داشت سهم پاکار از هر شبانه روز قنات 10من گندم و اگر محصول زعفران بود حقی نداشت .
    خرمن بان. برای حفاظت از خرمنها و کل اراضی ومحصولات شاهیک 3نفر خرمن بان به مدت 3ماه بکار گرفته می شدند آنان موظف بودند که ضمن حراست از خرمنها گاوهای سالار را در مزارع بچرانند سهم خرمن بانکها یک دهم محصول گندم و جو بود. هر کدام یک چاره جالیز هم برای خود کشت می کردند .
    دشتبان. وظیفه اش حفاظت از مزارع و تمامی محصولات بود. وی همچنین باز و بستن قفلهای قنات را نیز بر عهده داشت دشتبان به ازای هر شبانه روز آب قنات 40من گندم دریافت می کرد و برای هر 10من زمین 2قوده گندم سهم داشت . وی از هر 10من زمین زعفرانزار یک مشت گل معادل 8سیر سهم می برد و از هر 10من زمین زیر کاشت سیب زمینی یک حلب معادل 14کیلو سیب شریک بود.
    نجار. برای ساخت تجهیزات زراعی کشاورزان شاهیک نیاز به فرد خاصی بود تا کلیه وسایل چوبی زارعین را تهیه و در اختیار آنها قرار دهد وی از هر شبانه روز قنات 10تا15من گندم و یک توبره خربزه سهم می برد.
    موذن.مسجد جامع از هر شبانه روز قنات 5من گندم و از محصول زعفران هر شبانه روز معادل 8سیر گل سهم داشت .
    مراسم جورویی .بهنگام بستن قفلها طی 5روز جورویی انجام می شد . از هر شبانه روز 2نفر برای لایروبی 5شاه جو انتخاب می شدند . در مدت 5روز 5شاه جوی اصلی لایروبی می شد .
    در هر 7سال یکبار لایروبی قنات از مظهر تا مادر چاه توسط چاخو انجام می گرفت .
    مراسم روضه خوانی . در سالهای کم آبی در مسجد مظهر قنات برگزار و آش نذری بین افراد تقسیم می شد. هزینه های قنات  با فروش آب در مواقع خاص تامین می گردید.
    مراسم قربانی گوسفند . د راولین روز بازگشایی قفلهای قنات که 20بهمن ماه می باشد گوسفندی در مظهر قنات قربانی وگوشت آن را بین فقرا تقسیم می شود.
    در هر صورت قنات شاهیک علاوه بر ویژگیهای فنی خاص نظیر داشتن قفل.تونل. بندهای ذخیره .چاههای تزریق.میزان آبدهی بالا به نسبت طول کم . دارای مدیریتی خاص است که به مدد ذهن خلاق ومبدع زارعین و مالکین قنات در طول زمان ابداع شده است ما باید میراث کهن خویش را پاس بداریم و به روح بلند همه بانیانش درود فرستیم .

     

    لينكهاي جغرافیای گردشگری

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    | تاريخچه | زعفران | زرشك | قلعه كوه | ابوذر | مسجد جامع | ابوالمفاخر | قاين 86| يادگار قديم | درباره ما |

    Send mail to ghahraman co with questions or comments about this web site.
    Copyright © 2007