صفحه در حال بارگذاري ....
اطلاعاتي درباره سايت جغرافياي انساني قاين جغرافياي فرهنگي قاين جاذبه هاي توريستي قاين تاريخچه قاين جغرافياي طبيعي قاين بازگشت به صفحه اصلي سايت

: شهرهاي باستاني


  • شهر قاین و عناصر کالبدی آن

  • دروازه ها.احسن التقاسیم در قرن چهارم هجری از دروازه های قاین به نام در کورن.در کلاوج و در زقان استخر یاد می کند. در قرون معاصر شهر قاین دارای چهار دروازه به نام های .دروازه فرخ آباد(واقع در محل فعلی باغ ملی) دروازه ابوالخیری (واقع درمحل فعلی هنرستان حکمت)دروازه شاهیک (واقع در محل فعلی مدرسه علمیه جعفریه )دروازه قدی (واقع درمحل فعلی تقاطع خیابان جانبازان شهید امین زاده)در آن سالها دورادورشهر را حصاری ضخیم و رفیع در بر می گرفت .بر درب هر یک از دروازه ها نگهبانانی گمارده بودند که ورود وخروج افراد و کالروانها را کنترل و از هر تازه وارد عوارضی دریافت می گردید.
    کاروانسراها.موقعیت جغرافیایی وقرارگیری قاین بر گذرگاههای تجاری در گذشته باعث شد تا پذیرای کاروانهای تجاری و مهمانان زیادی باشد.این موضوع باعث توسعه کاروانسراها گردید.
    -کاروانسرای شاهیک (واقع در جلوی دروازه شاهیک محل فعلی مدرسه علمیه)
    -کاروانسرای فرخ آباد(واقع درمحل فعلی مسجد دعای باران)
    -کاروانسرای ابوالخیری (واقع در محل فعلی دبستان بعثت)
    -کاروانسرای صابری (درمحل فعلی آهن فروشی آقای صابری)
    -کاروانسرای قارنی واقع در اول کوچه سنگی.جایگاه اصلی تخلیه بارهای تجاری و بار انداز شهر بود.
    -کاروانسرای کربلای محمد  الاف (محل فعلی بانک مرکزی ) که بعد ها در اختیار پاندارمری قرار گرفت.
    -کاروانسرای اشترخو (در محل فعلی میدان شیرازی ) محل نگهداری شترهای کاروان ها بود. لازم بیاد آوریست که دروازه ی قدی کاروانسرانداشت.
    بازار قدیمی. سابقه درخشان تجارت و موقعیت خوب ارتباطی و مرکزیت قاین موجب شد تا بازار آن فعال وپر جنب و جوش و مرکز تجاری قهستان گردد.به اعتقاد اغلب مورخان و جهانگردان این بازار بار انداز کرمان و فرضه خراسان محسوب می شود زیرا محل تقاطع کاروانهایی بود که از هرات به یزد و شهداد .مشهد. بیرجند و سیستان و کرمان تردد می کردند. در این بازار صدها مغازه و حرف مختلف دیده می شد.از آن جمله :خواربار فروشی .کفشدوزی .گیوه فروشی .دنگی پالان دوزی .قصابی. پارچه فروشی و چند دستگاه خراس که برای تولید روغن منداب و کوبیدن گاورسها جهت پخت نان مورد استفاده بود.
    ابتدای بازار اصلی شهر از دروازه شاهیک شروع در مسیر کوچه آهنگران (فیضیه فعلی) ادامه یافته پس از آن تا جلوی مدرسه علمیه و مسجد جامع به طرف خیابان امام رضا (ع) بسوی کوچه سنگی تا منزل قارنی کشیده می شد انتهای آن برج آقاجی بود.
    مساجد یکی از بزرگترین و جذابترین بخش سیمای قدیم قاین که هم اکنون نیز چنین است مسجد جامع آن بوده که برروی معبد و آتشکده زرتشتیان بنا شده تمامی جهانگردان و مورخانی که به قاین آمده به بزرگی یاد نموده اند.
    مدرسه علمیه.این مدرسه در جوار مسجد جامع با قدمتی طولانی طی قرون متمادی محل تحصیل خیل کثیری از علمای والا مقام بود.بعد ها بدستور پهلوی اول ویران گردید.و سپس بر روی آن اولین مدرسه نوین آموزش و پرورش قاین بنا شد.
    ارگ یا کهندژ.در بخش میانی شهر دژو قلعه ای مستحکم با دیواری های قطورو مرتفع وجود داشته که محل سکونت امرا.بزرگان و میرزاهای قاین بود. کسی کسی را اجازه ورود بدان نبوده.این قلعه در محدوده فعلی چهارراه جانبازان .کوچه سنگی تا باغ ملی بود.هنوز نام مسجد قلعه از آن بنای تاریخی بیادگار مانده متاسفانه این ارگ زیباو تاریخی در سیل 200سال قبل شهر قاین ویران گردید.
    محلات قدیمی.مهمترین محلات قدیمی قاین که شناخته شده و دارای سابقه تاریخی هستند عبارتند از :
    -محله کوری.اولین بار فردی به نام شوکت که نابینا بود در خارج از دیوارهای شهر منازلی ساخت.او پایه گذار آن محله شد و چون نابینا بود به محله کوری اشتهار یافت.
    -محله ککی .واقع در پشت مسجد جامع.احتمالا به دلیل کثرت کوزه گران بدین نام اشتهار یافت.
    -محله بیرون شهر.محله اطراف مسجد آیت الله اصفهانی که در آن زمان در خارج از محدوده اصلی شهر قرار داشت به محله بیرون شهر معروف شد.
    -محله بالا.بخش بالایی شهر.محدوده مسجد محله بالا که آن موقع بیشتر سکونتگاه شاهیکیها بود.
    -محله پایین.بخش پایینی شهر در محدوده مسجد محله پایین که آن زمان بیشتر سکونتگاه ابوالخیریها و قدیکی ها بود.
    -محله قلعه.همان جایگاه ارگ و بخش مرکزی شهر و سکونتگاه امرا.بزرگان و میرزاها محسوب می شد.
    -محله قدی . به همان ابتدای محدوده دروازه قدی اطلاق می شد.
    -پیر محله . به محدوده فعلی پاساژقائم گفته می شد که از قدیمی ترین محلات شهر بود.
    خرابه آقا سید فخر که به دلیل وضعیت نا مناسب آن هنوز بعنوان یک ضرب المثل در بین قاینیها رایج است به محوطه تخریب شده ای که در جلوی مسجد حسینی اطلاق گفته می شد.
    قلعه ذخیره در حاشیه جنوبی در محل فعلی شاهزاده حسین قلعه ذخیره قرار داشت که درمیان خندقی محاصره بود. باره ها و دیوارها ی بلندی به ارتفاع ایوان مسجد جامع داشت .این خندق توسط رودخانه و قنات در زمستان پرآب می شد. نامگذاری قلعه ذخیره بدان جهت بود که هر کس در آنجا برای خود خانه ای ذخیره داشت تا زمان حادثه به آن محل پناهنده شود.
    آب انبارها بعلت خشکی منطقه احداث آب انبار از کارهای عام المنفعه بود که با توسعه شبکه آبرسانی و لوله کشی منازل آب انبارهای کاربری خود را ازدست داده و هم اکنون آثار تعدادی از آن ها باقیست .که در صورت مرمت می تواند مورد استفاده گروههای فرهنگی هنری یا موزه قرار گیرد.
    -آب انباردروازه فرخ آباد
    -آب انبار قلعه
    -آب انبار گیباغ (واقع در جوار حمام شهرداری )
    -آب انبار بازار(واقع در جوار حمام شهرداری)
    -آب انبار دروازه شاهیک
    حمامهای قدیمی مهمترین حمامهای مهم قاین عبارتند از :
    -حمام بازار(واقع درجنب مسجد جامع)
    -حمام قلعه (واقع در جنب درب قلعه مرکزی شهر)
    -حمام قارنی (واقع در جوار استخر بغدادی)
    -حمام فاقدی (واقع در محله پایین)
    -حمام جنب کاروانسرای صابری
    گورستانهای قدیمی مهمترین گورستانهای شهر قاین عبارتنداز:
    -گورستان همونا(مزار شنبه پارک جنگلی جنت)
    -گورستان باباعلی (واقع درکوچه گیباغ)
    -گورستان ابوالخیری (در جوار آرامگاه ابوالمفاخر)
    -گورستان پشت مسجد جامع (گورستان گبرها )
    -گورستان پی بازار
    -گورستا قدیم شاهیک
    -گورستان قدیم فرخ آباد
    -گورستان لب کال فرخ آباد
    -گورستان واقع درمسیر جاده قدیم زیر کوه
    -گورستان شیبی (در جوار مدرسه شهید منتظری)
    قنوات قنوات دستیک .زبر.بلهوری که تامین کننده مخارج نگهبانان دروازه ابوالخیری بودند.
    -قنوات شاهیک .جعفر آباد.کهناب  که تامین کننده مخارج نگهبانان دروازه قدی بودند.
    -قنوات قدی .بغدادی.خیرآباد که تامین کننده مخارج نگهبانان دروازه قدی بودند.
    -مسیر قنوات قدی .خیرآباد و جعفر آباد از داخل شهر می گذشت و اغلب منازل واقع بر مسیر آنها چون دارای پایاب بودند به آب دسترسی داشتند.
    آسیابهای آبی آسیاب بخشان واقع در محله فرخ آباد .آسیاب شاهراه .آسیاب آبی حسنی در محل اکبریه .آسیاب آبی جعفر آبادو...

     

  • شهر قارن

  • این شهر درمنطقه پسکوه در جنوب غربی قاین بوده ودر محوطه ای به وسعت 3هکتار تمام سطح آن از سفال پوشیده شده در بررسی های عمل آمده از وجود شهر و تداوم استقرار انسانها درآن حکایت داشته اما چون در مسیر رود خانه واقع قسمت عمده این شهر را سیل از بنیان بر داشته است .
    مرحوم آیتی در بهارستان قارن را اینگونه معرفی می کند<قارن درچهار فرسخی قاین بعهد باستان شهری معروف بوده و به ذکر ملوک قارن کتب تاریخ ناطق است و بعهد اسلام نیز دایر و بزرگانی از آن برخاسته اند منجمله احمد بن الحسین القارنی القاینی که از مشایخ اجازه این بابویه قمی است و جمشید قارنی که از امرای زمان امیر تیمور گورکانی بوده ومسجد قاین را او ساخته است>.
    در کتاب بهارستان به نقل از لسان المک محمد تقی سپهر آمده <در سال 32 هجری چون عبدالله بن عامر از نیشابور احرام بست و عزم زیارت مکه نمود و عرصه خراسانی خالی ماند از او .قارن که پدر بر پدر در کوه قارن سلطنت داشتند سر از چنبر اطاعت بیرون کرده از هرات و قهستان و بادغیس لشکری فراهم آورد و چهل هزار مرد بر او انجمن گشت.سپس به سلطنت نواحی کوه قارن بر نشست>شناخت بیشتر قارنیان و شهر قارن احتیاج به کلنگ جستجو گر باستان شناسان داشته تا جزئیات آنها از پیچ و خم تاریخ بیرون کشیده و به دوستداران تاریخ و فرهنگ هدیه گردد.احتمال دارد مرحوم آیتی قارن قاینات را با کوه قارن در منطقه طبرستان اشتباه کرده باشد.در هر حال این موضوع نیازمند تحقیق و بررسی است.
    آنچه از قارن قدیم باقی مانده هم اکنون قنات قارن با 8 کیلومتر طول از طویل ترین قناتهای قاینات بوده و فعلا جاریست .

     

  • شهر فارس

  • این شهر باستانی واقع در جوار شهر خضری دشتبیاض .تماما از بین رفته و آنچه باقی مانده پی های سنگی و کوچه و معابریست که با اندکی دقت قابل رویت است . سفالهای باقیمانده آن از دوره تاریخی قبل و بعد از اسلام حکایت دارد.درخت چنار کهنسال آن با عمر دو هزار ساله تنها یادگار باقی مانده از دوران پرجنب وجوش این شهر باستانی می باشد.محیط تنه آن به 18متر میرسید و بر اثر آتش سوزی بخش اعظم آن سوخته اما مجددا روئیده است .از این شهر درمعجم البلدان به اسفیدر ستاق یاد شده و بعد از استیلای عرب به دشت بیاض تغییر نام یافته است.حمد اله مستوفی می نویسد<قصبه دشت بیاض را فارس گویند و بزرگانی همچون ولی دشت بیاضی و امیر حبیب دشت بیاضی که درهمراهی امیر تیمور بوده و درمصاحبت امیر جمشید قارنی از این شهر بوده اند.
    درکتاب احسن التقاسیم مقدسی به شهر فارس اشاره شده  که از شهر های آباد دوره ساسانی و اوایل اسلام بوده با توجه به مطابقت دوره و وجود دو هزار ساله و غار تاریخی فارسان و گستردگی محوطه باستانی و پراکندگی زیاد سفالها وجود شهر باستانی فارس که مقدسی بدان اشاره کرده را در این محل به اثبات می رساند.

     

  • شهر یزدان (هفتاد کاریز)

  • کارشناسان باستان شناسی از شهری تاریخی دردق پترگان نام میبرند که همان یزودیه (یزدان) قدیمی ترین اثر باستانی در پترگان می باشد که دست افزار سنگی داشته ورد پای انسان دوره نوسنگی در این دق دیده شده است.
    یزدان واقع در دق پترگان طی قرون سوم تا پنجم هجری قمری آباد وبارونق بوده و این شهر باستانی بر اثر زلزله یا سیل در عمق دو متری خاک مدفون شده است شناخت بیشتر این شهر نیاز به کلنگ باستان شناسان دارد.
    نام این محل در گذشته یزدویه منتسب به یزدگر بوده و هنوز اثر ارگ یزدگرد در آن باقیست.یزدویه به مرور زمان به یزدان تغییر نام داد.در کتاب جغرافیای تاریخی خراسان «جغرافیای حافظ ابرو» بسال 830هجری قمری از یزدان با نام یزدویه یاد شده است.مهم ترین آثار تاریخی یزدان که حاکی از پیشینه کهن آن می باشد عبارتند از:
    فراوانی قنوات یزدان که در برخی کتب تاریخی از آن بانام هفتاد کاریز یاد شده است پس از جدایی افغانستان از ایران تعدادی از این قنوات در خاک افغانستان و تعدادی در خاک ایران قرار گرفتند. هم اکنون اسماعیل آباد.قصبه.تاج میره.میر غفوره.چاه گزان.چاه ته رفته و کلاته یزدانیها دایر و باقی خشکیده اند.
    یزدان دروازه راه غوریان و هرات به قاینات بود.که بسیار فعال وپر رونق بود.اما بعد از جدایی افغانستان اهمیت خود رااز دست داد.نقشه راههای ایران در دوره اسماعیلیان موقعیت ارتباطی یزدان را مشخص می کند.
    کتاب فرهنگ آبادیهای خراسان اثر وزارت جنگ بریتانا در سال 1910میلادی می نویسد «عوارض گمرکات منطقه قاینات به انضمام سیستان.سالیانه به 5000تومان اجاره داده شده است و اجاره کنندگان انتظار دارند سالیانه 30هزار تومان به طور تخمینی وصول کنند که به احتمال قوی رقمی اغراق آمیز است هر سال 1000بار شتر وپشم وروغن کره تصفیه شده و زعفران از منطقه قاینات صادر و معادل همین مقداراز فراه و دیگر نقاط افغانستان به قاینات و سیستان وارد می شودو به مصرف می رسد» در این کتاب به گمرک و پاسگاه یزدان اشاره شده است گمرک قدیم دارای دو بخش اداری و مسکونی جهت مسوولین بوده و قدمت آن به دوره قاجاریه می رسد.
    پاسگاه دوره قاجاریه و برج مرزبانی دوره پهلوی اول .گورستانهای قدیمی .قلعه کهنه یزدان از دوره صفویه .قلعه کربلایی محمد از دوره قاجاریه گواهی بر قدمت این دیار است .

     

    لينكهاي جغرافیای گردشگری

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    | تاريخچه | زعفران | زرشك | قلعه كوه | ابوذر | مسجد جامع | ابوالمفاخر | قاين 86| يادگار قديم | درباره ما |

    Send mail to ghahraman co with questions or comments about this web site.
    Copyright © 2007